nr. 0088

Vereniging Poortgebouw

De bewoners van het Poortgebouw zetten zich nadrukkelijk in voor en met de buurt.

Een beetje Rotterdammer kent het Poortgebouw en gaat in gedachten als vanzelf naar de jaren ‘80, naar krakers en activistische woongroepen. Tegenwoordig is het Poortgebouw nog steeds iconisch, in al zijn facetten.

Veel Rotterdammers weten niet dat Vereniging Poortgebouw zich al bijna vanaf het eerste uur ontfermt over de staat van het pand aan de binnenzijde én daarbij ook de verbetering van de wereld op de agenda heeft staan. Ook weten veel mensen niet dat de bewoners iedere maand netjes huur betalen en een normaal huurcontract hebben. De bewoners zijn geen krakers of mensen die voor een dubbeltje op de eerste rij willen zitten. Het zijn Rotterdammers die meedoen aan Opzoomeren (Echt Rotterdams Erfgoed nr. 0044), koken voor de buurt en 2de hands kleding inzamelen voor de Weggeefwinkel in het gebouw. Juist deze bijzondere combinatie van activisme, buurtbetrokkenheid en het iconische gebouw maakt Vereniging Poortgebouw Echt Rotterdams Erfgoed nr. 0088.

Minimaatschappij
Emily is sinds vijf jaar een bevlogen bewoner van het pand, waarvan de laatste twee jaar met haar gezin dat bestaat uit haar vriend en haar dochtertje. Ze legt uit hoe zij in het Poortgebouw samenleven: “Wij wonen met 28 tot 32 mensen in het Poortgebouw. Iedereen heeft 1 of 2 kamers. Natuurlijk moeten er afspraken gemaakt worden, maar wij vinden een non-hiërarchische structuur belangrijk. Samen zijn wij continu op zoek naar een alternatief voor de huidige maatschappij. Eigenlijk zijn wij een minimaatschappij in een groter geheel. Wij zijn heel druk bezig met de buitenwereld. Die willen we namelijk wel wat veranderen. Zo willen wij betaalbare huisvesting voor iedereen.”

Geschiedenis van het pand
Het Poortgebouw, sinds 1986 een rijksmonument, wordt in 1879 opgeleverd als hoofdkantoor van de Rotterdamsche Handelsvereeniging (RHV) van Lodewijk Pincoffs. Al snel komt het in handen van de gemeente Rotterdam en van 1932 tot 1977 is het Havenbedrijf van de gemeente Rotterdam hier gevestigd. Als in 1977 het Havenbedrijf uit het pand trekt volgt leegstand.

De Kop van Zuid is in die tijd een plek van industrie en bedrijvigheid. In 1980 is er het plan om een Eroscentrum in het Poortgebouw te vestigen. Daar waren veel mensen niet blij mee en een groep jongeren besloot in de nacht van 3 op 4 oktober 1980 het pand te kraken.

Deze groep krakers droomt over betaalbare huisvesting en een egalitaire samenleving waar iedereen alle ruimte heeft voor zijn eigen creatieve ontwikkeling. Om in het gebouw te kunnen blijven, richten zij in 1982 de Vereniging het Poortgebouw op. In 1984 wordt het huurcontract met de gemeente Rotterdam getekend. De jaren erna zorgen de bewoners in samenwerking met de gemeente voor een interne verbouwing, waarna het pand decennialang geschikt is om in te wonen.

Als een vastgoedontwikkelaar in 2001 het pand van de gemeente koopt, is dat een deal inclusief de huurders en de huurcontracten. Deze eigenaar doet niets met het pand en verkoopt het in 2016 weer door aan een groep Haagse ontwikkelaars. Het Poortgebouw is onderdeel van een pakket van 100 gebouwen: zo min mogelijk aan doen, zoveel mogelijk aan verdienen.

Onderhoud of goud?
De nieuwe eigenaren voeren de hoogstnodige onderhoudswerkzaamheden aan de buitenkant uit. De woongroep onderhoudt de binnenkant, voor zover dat mogelijk en haalbaar is. Emily: “Wij worden vaak aangesproken op de staat van de buitenkant, maar volgens het contract mogen wij daar niet aankomen. Het pand is nu structureel verwaarloosd. Inmiddels zijn de eigenaren door de rechter verplicht onderhoud te plegen aan het gebouw. Maar”, tiert Emily, “ze proberen het uit te stellen want ze willen financieel rendabel zijn. Ze willen winst zien en het gebouw tot een gouden paleis maken.” Dat laatste staat haaks op de idealen van de Vereniging. Zij willen zich juist inzetten voor een wereld die niet gedreven wordt door hebzucht en kapitaal maar door tolerantie en creativiteit. Zonder machtsorde.

Buurtbetrokkenheid
De bewoners zetten zich nadrukkelijk in voor en met de buurt. De afgelopen tien jaar, voordat corona uitbrak, werd er wekelijks gekookt door minstens 1 bewoner en een extern kookteam voor het eetcafé/de volkskeuken: een aanschuifdiner voor 35 tot 40 buurtbewoners. Daarnaast werken ze mee aan buurtopruimacties van Opzoomeren en zetten ze zich met een cultureel aanbod in voor de hele stad.

40 jaar
Op 3 oktober 2020 was het precies 40 jaar geleden dat de eerste groep bewoners hun intrek nam in het Poortgebouw. Reden voor een feest. Precies op die dag waren bewoners van het Poortgebouw uitgenodigd om hun verhaal te vertellen tijdens een coronaproof Verhalencafé én om het certificaat in ontvangst te nemen dat hoort bij de benoeming tot Echt Rotterdams Erfgoed nr. 0088.